Ateşi Kim Buldu? İlk Ateşten Çakmağa Kısa Tarih

Ateşi bulan tek bir kişi yoktur. Ateş, yıldırım düşmesi ve kuru ot yangınları gibi doğal olaylarla zaten vardı; insan onu bulmadı, kullanmayı ve kontrol etmeyi öğrendi.

Bilim insanlarının çoğu, ateşi kontrollü biçimde ilk kullanan türün Homo erectus olduğunu kabul eder. Ateşi istediği zaman yakabilen ilk insanlar ise Neandertaller ve modern insanın (Homo sapiens) ataları olarak görülür.

Güney Afrika'daki Wonderwerk Mağarası'nda bulunan yanmış kemik ve bitki kalıntıları, ateşin yaklaşık 1 milyon yıl önce mağara içinde kullanıldığını gösteren en eski güçlü kanıtlardan biridir.

İsrail'deki Gesher Benot Ya'aqov kazı alanında yaklaşık 790 bin yıl öncesine ait yanmış tohum ve çakmaktaşı parçaları bulundu. Bu bulgu, ateşin tek seferlik değil, düzenli olarak kullanıldığına işaret eder.

Yani ateş ne zaman bulundu sorusunun cevabı tek bir tarih değil, yüz binlerce yıla yayılan bir süreçtir: önce doğadan ateş taşımak, sonra onu korumak, en son da sıfırdan yakmak.

Ateşi sıfırdan yakmanın iki temel yolu vardı: sürtünme ve kıvılcım. Sürtünme yönteminde bir çubuk, kuru bir tahtaya hızla döndürülerek kor elde edilir. Kıvılcım yönteminde ise çakmaktaşı demir içeren bir taşa (pirit gibi) vurulur, çıkan kıvılcım kuru tutuşturucuya düşürülür.

Fransa'da bulunan yaklaşık 50 bin yıllık Neandertal taş aletleri üzerindeki izler, bu insanların çakmaktaşını piritle vurarak ateş yaktığını düşündürür. Çakmak kelimesi de bu vurma hareketinden, yani 'çakmak' fiilinden gelir.

Pişmiş yemek daha kolay sindirilir ve daha fazla enerji verir; birçok araştırmacı beynin büyümesini kısmen bu değişime bağlar.

Ateş geceyi aydınlattı, soğuk iklimlere göçü mümkün kıldı, yırtıcılara karşı korudu ve insanları ateşin etrafında bir araya getirdi. Dil, hikâye anlatıcılığı ve ortak yaşamın gelişiminde de önemli rol oynadı.

Mitolojide de ateşin yeri büyüktür: Yunan mitolojisinde Prometheus ateşi tanrılardan çalıp insanlara verir. Bu efsane, ateşin insanlık için ne kadar değerli görüldüğünü anlatır.

Ateşi yakmak binlerce yıl boyunca zahmetli bir işti. Bunu değiştiren buluş kibritti: İngiliz eczacı John Walker, 1826'da sürtünmeyle tutuşan ilk ticari kibriti geliştirdi.

Bugün kullandığımız güvenli kibrit ise 19. yüzyılın ortasında İsveç'te ortaya çıktı. Kibritin baş kısmı yalnızca kutunun yanındaki özel yüzeye sürtülünce yanar; bu da kazara tutuşma riskini büyük ölçüde azalttı.

İlk çakmaklardan biri, Alman kimyager Johann Wolfgang Döbereiner'in 1823'te geliştirdiği 'Döbereiner lambası'dır; hidrojen gazını platinle tutuşturuyordu.

Cep çakmağının yaygınlaşmasını sağlayan asıl buluş, Avusturyalı kimyager Carl Auer von Welsbach'ın 1903'te patentini aldığı ferroseryum alaşımıdır. Bugün çakmaklarda kullanılan 'çakmaktaşı' aslında bu alaşımdır; tekerlek döndürülünce kıvılcım çıkarır.

20. yüzyılda benzinli ve gazlı çakmaklar yaygınlaştı. Yeniden doldurulabilir gazlı çakmakların en tanınan markalarından Clipper, 1959'da İspanya'nın Barselona kentinde ortaya çıktı.

Clipper çakmak, çakmaktaşını kullanıcının kendisinin değiştirebildiği ve gazla yeniden doldurulabilen tasarımıyla bilinir; yani tek kullanımlık değildir. Kendine özgü yuvarlak gövdesi ve geniş desen seçenekleriyle koleksiyonculuğa da konu olur.

Çakmakzade olarak Clipper'ın Türkiye ana bayisiyiz. Pocket, Micro, Jet Flame ve metal seriler dahil orijinal Clipper çakmakları kutu bazında toptan fiyatla, kurumsal faturayla ve 81 ile sevkiyatla sunuyoruz. Aşağıdaki ürünlerden modelleri inceleyebilirsiniz.